Niepłodnością lub inaczej bezpłodnością nazywamy brak zdolności dorosłego człowieka do rozrodu, czyli posiadania potomstwa. Bezpłodność bywa wrodzona lub nabyta. Pierwszym i podstawowym objawem niepłodności jest niemożność zajścia w ciążę po roku regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji. Wiele zdrowych par, prowadzących udane życie seksualne nie może doczekać się potomstwa.
Wrodzona niepłodność często spowodowana jest brakiem lub niedorozwojem gonad, a nabyta z powodu zaburzeń hormonalnych, stanów zapalnych i patologii narządu rodnego, chorób zakaźnych (nagminne zapalenie przyusznic, kiła, gruźlica, rzeżączka).
Niepłodność zawsze dotyczy pary, a więc diagnostyka musi obejmować równocześnie kobietę i mężczyznę. W przypadku niepłodności męskiej najczęściej przyczyną jest braku plemników w nasieniu (azoospermia), całkowity brak nasienia (aspermia), lub jego patologiczny skład. Wystarczy zatem dokonać ogólnego badania nasienia, a jeśli jego parametry wykazują zaburzenia można prowadzić dalszą diagnostykę endokrynologiczną lub mikrobiologiczną. W rzadkich wypadkach lekarz zleci wykonanie biopsji jądra.
U kobiety wykrycie przyczyn niepłodności wymaga wykonania licznych badań – min. oznaczenie poziomów poszczególnych hormonów, badania ultrasonograficzne narządów rodnych, ocenę prawidłowości w budowie macicy (HSG), badanie śluzu szyjkowego (PCT).
Przy badaniu ginekologicznym najczęściej stosuje się wzierniki dopochwowe, metalowe lub plastikowe typu Cusco, a w przypadkach podejrzenia wypadania macicy i pochwy lub przetoki moczowej inne wzierniki tzw. Simsa. Narzędzia powinny być wyjałowione oraz ogrzane, aby ograniczyć nieprzyjemne wrażenie zetknięcia z zimnym materiałem.
Wzierniki mają odpowiednie rozmiary i dobranie odpowiedniego rozmiaru wziernika jest istotne w przypadku kobiet po menopauzie oraz kobiet po operacjach pochwowych, u których wejście do pochwy jest zwężone. Narzędzie wsuwa się na pełną głębokość i rozsuwa jego łyżki odsłaniając szyjkę macicy. W czasie badania ginekologicznego często pobiera się materiał do badania cytologicznego, a czynność ta może spowodować niewielkie krwawienie, które nie ma jednak żadnego znaczenia klinicznego.
Badanie lekarskie ginekologiczne tzw. dwuręczne jest istotne ze względu na ocenę kształtu, wielkości i ruchomości wewnętrznych narządów rodnych – macicy, przydatków. Badanie przez odbytnicę przeprowadzają lekarze u kobiet, które nie rozpoczęły współżycia lub u skarżących się na dolegliwości związane z oddawaniem stolca lub krwawieniem.
Badanie ginekologiczne w okresie zaawansowanej ciąży większość kobiet uważa za najbardziej nieprzyjemne doznanie w czasie opieki przedporodowej. Tylko w przypadkach krwawienia, badania szyjki macicy lub podjęciem decyzji o indukcji porodu wskazane jest badanie ręczne lub z użyciem wziernik.
Elektrokonizacja – angielski skrót LEEP.
Jest to zabieg operacyjny polegający na usunięciu chorych tkanek części pochwowej szyjki macicy, przy użyciu prądu elektrycznego. Zabieg wykonywany jest przez pochwę w przypadku leczenia początkowych stadiów raka szyjki macicy lub w przypadku nadżerek. Metoda ta może być stosowana w leczeniu ambulatoryjnym i jest dobrze tolerowana przez pacjentki.
Elektrochirurgiczna metoda wycięcia zmienionego fragmentu szyjki macicy jest korzystniejsza niż tradycyjna konizacja chirurgiczna stosowana w leczeniu nowotworowych zmian śródnabłonkowych szyjki macicy. Wycięcie zmienionej sfery może być wykonane precyzyjnie elektrodą w kształcie drucianej pętli. Ponadto technika elektrokonizacji pozwala na pobranie wycinków do badania histopatologicznego w celu potwierdzenia lub wykluczenia istnienia ukrytych ognisk raka inwazyjnego. Jeśli wykluczenia raka inwazyjnego nie jest możliwe, to do usunięcia pojedynczych ognisk lekarz możne użyć elektrody igłowej zamiast pętlowej, co pozwala na lepszą ocenę brzegów cięcia.
Wskazania do elektrokonizacji to:
- niedostateczny obraz koloskopowy, wizualnie niedostępna cała sfera zmieniona chorobowo;
- niemożność obejrzenia koloskopem nieprawidłowości ze względu na wnikanie zmiany chorobowej do kanału szyjki macicy;
- różnica w rozpoznaniu cytologicznym i histopatologicznym.
Metoda elektrokonizacji elektrodą pętlową jest uważana za niezwykle skuteczną i bezpieczną.
Głównymi objawami grzybicy pochwy jest swędzenie, pieczenie oraz gęste białe upławy, niekiedy o konsystencji przypominającej twaróg i nieprzyjemnym zapachu. Nasilają się one podczas oddawania moczu i po współżyciu. Często towarzyszą im zaczerwienienie, obrzęk i uczucie gorąca sromu oraz piekące pęknięcia skóry.
Tymczasową ulgę daje kąpiel, jednak prowadzi ona do namnażania bakterii, dla których najlepsze środowisko jest właśnie wilgotne i ciepłe, co gwarantuje temperatura ciała. Również domowe sposoby leczenia zwane „nasiadówkami” czasami dają efekt odwrotny od pożądanego. Dlatego też zaobserwowanie u siebie objawów mogących wskazywać na grzybicze zapalenie pochwy powinno być sygnałem do pilnego kontaktu z ginekologiem i rozpoczęcia leczenia.
Kobiety prowadzące aktywne życie seksualne powinny pamiętać o tym, że jej partner również może być zarażony grzybami. W jego przypadku choroba będzie przebiegać bezobjawowo. Lekarz w takim przypadku zazwyczaj przepisuje środki doustne oraz maść do stosowania miejscowego.
W przypadku nawracającej grzybicy, należy zastanowić się nad źródłem jej pochodzenia. Może się tak zdarzyć, że środki do higieny intymnej podrażniają i wysuszają naturalną warstwę ochronną okolic intymnych, przez co bakterie mają do niej łatwiejszy dostęp. Najprostszym sposobem sprawdzenia, czy stosowane środki nam szkodzą jest zastąpienie ich szarym mydłem. W dużej ilości przypadków, częstotliwość nawrotów grzybicy znacząco się zmniejsza.
Nadżerka jest dość często obserwowaną zmianą na narządach płciowych kobiety. Najczęściej powstaje na tle zaburzeń hormonalnych, a dokładniej nadmiaru estrogenów oraz różnych zakażeń. Diagnozuje się ją podczas zwykłego badania ginekologicznego.
Najczęstszymi objawami nadżerki są obfite upławy z pochwy o nieprzyjemnym zapachu, plamienia lub krwawienia międzymiesiączkowe, a także częste stany zapalne pochwy, wywołujące podrażnienia i dyskomfort. Nadżerka jest stanem, któremu mogą również towarzyszyć bóle brzucha i okolicy krzyżowej.
Jest pięć metod leczenia nadżerki.
Tabletki i globulki. Stosuje się je, gdy nadżerka jest mała, nie powoduje dolegliwości, wyniki cytologii są prawidłowe, a kobieta nie rodziła dzieci. Terapia opiera się na lekach przeciwzapalnych i przyspieszających gojenie się nadżerki.
Koagulacja chemiczna. Do leczenia tą metodą kwalifikują się małe nadżerki. Do zmiany przykłada się specjalny preparat chemiczny, który likwiduje chory nabłonek, a na jego miejscu pojawia się zdrowy. Zabieg jest bezbolesny i nie powoduje blizn, ale czas gojenia się rany jest długi, a sam zabieg czasami trzeba powtórzyć.
Elektrokoagulacja (wypalanka). Polega na spaleniu chorych tkanek iskrą elektryczną. Zabieg nie jest bolesny, ale dość nieprzyjemny z powodu delikatnego uczucia szczypania oraz brzydkiego zapachu. Może on powodować małe blizny lub zwężenie kanału szyjki macicy, dlatego nie proponuje się go kobietom, które jeszcze nie rodziły. Okres gojenia się nabłonka to 3-5 tygodni.
Kriokoagulacja (zamrażanie). Martwicę tkanek wywołuje się przez zastosowanie sprężonego azotu. Leczenie jest bardzo skuteczne i bezbolesne. Gojenie się ran może trwać do 30-40 dni.
Fotokoagulacja. Zmienione tkanki usuwa się falą świetlną. Zabieg ten jest całkowicie bezbolesny, a wykorzystuje się go do leczenie małych i płytkich zmian. Okres leczenia trwa ok. 2 tygodni.
Okolice intymne kobiety są częstymi miejscami rozwoju stanu zapalnego, a jego bezpośrednią przyczyną jest zachwianie naturalnej równowagi pomiędzy różnymi rodzajami bakterii. Dzieje się tak z powodu przyjmowania dużej dawki antybiotyków, infekcji bakteryjnych innych narządów, np. gardła i ucha, zaburzeń hormonalnych czy menopauzy. Objawy zapalenia to pieczenie, świąd, upławy, ból warg sromowych i uczucie suchości w pochwie.
Sygnałem, że coś jest nie tak, może być również białoszary lub żółty kolor wydzieliny oraz jego brzydki zapach (naturalnie jest przejrzysta lub biała i bezwonna). Infekcję trzeba jak najszybciej wyleczyć, ponieważ istnieje ryzyko, że przeniesie się ona do błony śluzowej macicy oraz zaatakuje jajowody i przydatki.
Jeśli objawy są niewielkie i wcześnie wykryte, zapalenie można leczyć dostępnymi w aptece środkami bez recepty. Są to w większości preparaty ziołowe w formie maści lub płukanek. Jeśli dolegliwości nie ustąpią w ciągu 2-3 dni lub zaczną się gwałtownie nasilać konieczna jest wizyta u ginekologa. Lekarz na podstawie wydzieliny oraz objawów towarzyszących określi rodzaj zapalenia oraz dobierze środki przeciwzapalne, przeciwgrzybiczne lub przeciwbakteryjne. Mają one postać tabletek doustnych, globulek i maści dopochwowych. Okres kuracji trwa zazwyczaj ok. 7 dni i bardzo ważne jest, aby nie przerywać zażywania leków po ustąpieniu objawów, ponieważ spowodować to może nawrót dolegliwości. Leczeniu powinien również zostać poddany partner, żeby nie doszło do sytuacji wielokrotnego zarażania się od siebie.
Do chorób wenerycznych należy chlamydioza. Jest ona wywoływana przez bakterię Chlamydia trachomatis, którą zarazić się można podczas stosunku bez zabezpieczenia. Bakteria jest odpowiedzialna za choroby układu moczowego oraz płciowego, może doprowadzić do poronienia i stanów zapalnych. Wyróżnia się bakterie z rzędu Chlamydia trachomatis i Chlamydia pneumoniae.
Choroba przebiega bezobjawowo, dlatego można sobie nie zdawać sprawy z jej obecności. Im więcej partnerów życiowych, tym większe ryzyko jej wystąpienia. Bardzo często bakterią tą można się zarazić na basenach i kąpieliskach. Dlatego też spotyka się całe rodziny zarażone bakterią Chlamydia. Nieleczone zakażenie Chlamydią prowadzić może do krwawienia, bólu miednicy, stanów zapalnych narządów rodnych. To może doprowadzić do bezpłodności. Bakteria ta poza powyższymi konsekwencjami może doprowadzić do zapalenia stawów, zmian w układzie nerwowym, skłonności alergicznych czy spadku odporności. Bakteria może doprowadzić do stanu zapalnego szyjki macicy oraz jajowodów i jajników. Zakażenie chlamydią w czasie ciąży może doprowadzić do porodu przedwczesnego oraz innych zaburzeń płodu. Bakteria jest w stanie przez wiele lat nie dawać o sobie znać, przebywając w organizmie jakby w uśpieniu. Obecność bakterii stwierdza się na podstawie badań laboratoryjnych po ówczesnym pobraniu próbki krwi.
